Introductie van Met Het Oog op de Naald, acupunctuur en de fundamenten van de geneeskunde

Inleiding, een prikje en het fundament

Je kunt wel denken dat acupunctuur alternatief is. Maar dat is eigenlijk al achterhaald. Acupunctuur is de laatste 30 jaar verweven met onze westerse behandelingen. Veel meer dan menigeen denkt. En ons vaderlands spreekwoord ďWat je voor een prikje krijgt, kan niet goed zijnĒ geldt niet voor de acupunctuur. Dat hopen we in dit boekje duidelijk te maken. Laten we daarvoor eerst eens een topkliniek in de Verenigde Staten bezoeken, het Sloans Memorial Hospital for Cancer, in New York. Dit is ťťn van de meest prestigieuze ziekenhuizen voor kankerbehandeling in de wereld. Een ziekenhuis in het hartje van Manhattan, New York. Gepaste behandelruimtes, een Zenfontein en kamers met luie stoelen. Heeft u kanker en bent u angstig, voelt u zich moe, heeft u pijn, of bent u misselijk? En u vraagt dan of acupunctuur kan helpen? Dan wordt dat meteen voor u geregeld. Want de patiŽnt is de klant. En daar weten ze wat klantgerichtheid is. Dit zal in de komende jaren vermoedelijk ook gebeuren in Nederland. Er zijn nu al enkele ziekenhuizen, waar de specialisten ingezien hebben dat acupunctuur de standaard therapie goed kan aanvullen.

Complementaire geneeskunde bestaat uit therapieŽn die de reguliere geneeskunde aanvullen. Vroeger werd gesproken over alternatieve geneeskunde.

De term geÔntegreerde geneeskunde wordt nu gebruikt voor het inzetten van complementaire naast reguliere behandelingen.

Acupunctuur staat aan het begin van een nieuwe episode in haar eeuwenoude bestaan. De komende jaren zal ze ook in Nederland overgaan van een Ďalternatieveí vorm van behandelen naar een eerlijke plaats binnen de gewone (reguliere) geneeskunde. Net zoals de manuele therapie enkele jaren geleden vrijwel geruisloos die overgang maakte. De groep van de Ďalternatieve geneeskundeí vormt een broedkamer waaruit behandelingen geboren worden. Bij volledige rijping, onderbouwing en acceptatie stromen ze door in de wereld van de reguliere geneeskunde. Nu al wordt acupunctuur door steeds meer artsen serieus genomen, en de effecten worden beschreven in leerboeken voor medische studenten. Maar niet in de Nederlandse medische leerboeken of aan de universiteiten. In Nederland lopen we namelijk behoorlijk achter door een sterke conservatieve lobby van enkele artsen, gevoed door onder andere de affaire Millecam.

 

Waarom dit boek?

Om die achterstand te compenseren is dit boek geschreven. Om de Nederlandse consument, politicus, therapeut en arts te laten zien dat acupunctuur volwassen is geworden, dat er veel onderzoek is gedaan, dat acupunctuur veilig en werkzaam is en biologische veranderingen teweeg brengt in het lichaam.

De tweede reden voor dit boek is, om inzicht te krijgen in verschillende facetten van medisch onderzoek en zo een context te scheppen voor de waarde van acupunctuur in de praktijk. Heel veel mensen denken dat de medische wetenschap een goed gefundeerde wetenschap is, en dat er een heel duidelijk verschil is tussen de reguliere en de alternatieve geneeskunde. In dit boek zullen we laten zien dat die scheiding niet berust op wetenschappelijke feiten. Niet omdat wijzelf dat graag willen, maar omdat enkele grondleggers van de moderne geneeskunde de laatste jaren eens heel goed nagedacht hebben over wat we nu eigenlijk weten op medisch gebied, hoe we feiten bewezen hebben en wat de relatie is tussen waarheid, werkelijkheid en de praktijk van alle dag. Deze denkers hebben hun inzichten gepubliceerd, en die invalshoek hebben we in dit boek uitgewerkt. Het resultaat daarvan is dat het vaststaat dat het fundament van de geneeskunde veel minder solide is dan men denkt. Veel medische kennis (regulier en alternatief) is verworven op basis van ervaring. Een klein deel daarvan is door middel van onderzoek getoetst, en vaak op een niet optimale wijze. De kunstmatige scheiding tussen alternatief en regulier berust dan ook niet op harde feiten. Als tegenstanders nu nog steeds roepen over acupunctuur: dat is allemaal onzin, want het is niet bewezen, hebben ze ongelijk. In dit boek staat waarom. We verwachten dat we met het doorbreken van die scheiding tussen regulier en alternatief een bijdrage leveren aan het tot stand komen van een geÔntegreerde geneeskunde in Nederland.

GeÔntegreerde geneeskunde is een nieuwe term. Hiermee wordt aangegeven dat de patiŽnt optimaal behandeld wordt met een selectie van voor hem het beste uit beide werelden (regulier en complementair). In de nabije toekomst hopen we, dat consultatief werkende complementaire artsen en therapeuten binnen de muren van ziekenhuizen gaan werken. Enkele ziekenhuizen in Nederland, zoals het Slotervaart ziekenhuis sturen al aan op die vernieuwing in de zorg en integreren complementaire behandelvormen binnen de muren. 

In het eerste deel van het boek staan we stil bij de ontwikkeling van de acupunctuur door de eeuwen heen. In het tweede deel besteden we aandacht aan het fundament van de westerse geneeskunde, hoe ziet de wetenschappelijke benadering eruit en wat zijn medische feiten. In het laatste deel van het boek volgen een groot aantal boeiende studies naar de werking en de werkzaamheid van acupunctuur. Hieruit blijkt dat er veel meer onderzoek is gedaan naar acupunctuur dan velen denken.

Verschillende denkwerelden

Acupunctuur is duizenden jaren oud en vermoedelijk niet alleen in China ontwikkeld, maar parallel ook in Egypte en Europa, alleen daar verdween het weer. In China hebben artsen gedurende honderden jaren acupunctuur verfijnd. In die periode werden diagnose en behandeling stevig verankerd in de Yin-Yang filosofie.

Sinds het bezoek van president Nixon aan China in 1971 is er ook in het westen een grote belangstelling voor acupunctuur ontstaan, toen vooral door de opzienbarende pijnstillende effecten bij operaties.

Dat acupunctuur aanvankelijk in het Westen niet zo eenvoudig voet aan wal kreeg, hing samen met de mythes rond voor ons onbegrijpelijke terminologie. Wat moesten we ons voorstellen bij Yin en Yang, Qi (levenskracht), acupunctuurpunten en meridianen? De westerse artsen uit de negentiende eeuw konden die achtergrond zeker niet begrijpen, en dachten dat acupunctuur een soort van subtiele chirurgie was. Hedendaagse tegenstanders van acupunctuur willen die schilderachtige termen niet begrijpen. Ziekten worden binnen de Chinese geneeskunde namelijk met behulp van metaforen omschreven, als balansverstoringen in energie. Om de Chinezen te begrijpen, moet je schilderachtig willen denken. Ook kunnen tegenstanders zich niets voorstellen bij behandeling met acupunctuurnaalden. Die naalden gaan immers alleen maar heel ondiep de huid in, acupunctuurpunten bestaan niet en dus is het allemaal onzin.

Dat er de laatste decennia veel vooruitgang geboekt is met onderzoek naar het werkingsmechanisme, de veiligheid en de effectiviteit van acupunctuur, doet niets af aan het feit dat die Chinese begrippen nog steeds een obstakel blijven voor de wetenschappelijk georiŽnteerde arts. Hun argument is: ĒHoe kan iets werken dat gebaseerd is op bizarre begrippen zoals levenskracht, energiebalans en meridianen

In een recent TV debat tussen twee artsen, een voor- en een tegenstander van acupunctuur werd dit weer eens duidelijk. Gewezen werd op studies die aantonen dat acupunctuur tijdens de zwangerschap met stuitligging keizersnede kan voorkomen. De reactie was: ďHoe kan dat nou, zoín acupunctuurpunt bestaat toch helemaal niet?Ē Dat er vier positieve studies gepubliceerd zijn in vooraanstaande medische tijdschriften kon de sceptische houding van de tegenstander niet veranderen: ďDie Amerikaanse tijdschriften publiceren vaker rare dingenĒ, was zijn commentaar. Hieruit blijkt hoe moeilijk het is om een oosterse behandelwijze met eigen begrippen zonder vooroordelen te benaderen en open te staan voor nieuwe wetenschappelijke feiten.

Werkt het naaldprikken?

Hoe zit dat nu met de werking en de werkzaamheid van acupunctuur? Daar zijn vele boeken aan gewijd. Acupunctuur is een vorm van behandeling, die succesvol ingezet kan worden bij uiteenlopende aandoeningen en klachten. Acupunctuur bestaat uit het prikken (punctuur) van een naald (acus) in en door de huid op specifieke plaatsen (acupunctuurpunten), waarna in het lichaam verschillende biologische reacties ontstaan, die meetbaar zijn. Deze reacties kunnen waargenomen worden op de plek zelf (bijvoorbeeld een rode verkleuring rond de naald), onder de huid waar geprikt wordt, in de zenuwen en in delen van de hersenen. Ook kunnen de effecten gevonden worden op de huid boven het acupunctuurpunt, namelijk als verlaagde huidweerstand. Acupunctuur beÔnvloedt in het lichaam allerlei orgaanfuncties, bijvoorbeeld de hartslag, de bloeddruk, het bewegen van de darmen, de werking van het autonome zenuwstelsel en zelfs de afgifte van hormonen in het bloed en van chemische stoffen in de hersenen. Het prikken van een naald in de huid op een acupunctuurpunt heeft dus in het hele lichaam meetbare effecten. Dat was en is natuurlijk voer voor biologen en fysiologen. Zij hebben in enkele decennia veel van die effecten in kaart gebracht. Soms met spectaculaire en onverwachte resultaten.

Onderzoek?!

Dat is natuurlijk allemaal heel mooi en boeiend. Maar wat heeft een patiŽnt daar aan? Nu, voordat een behandeling ingezet wordt bij patiŽnten, is het belangrijk te onderzoeken of die bij deze aandoening kans van slagen heeft. Om dat na te gaan, hebben biologen proefdiermodellen ontwikkeld voor veel ziektebeelden. In al die modellen, bijvoorbeeld voor chronische pijnen, verlammingen, de ziekte van Parkinson en darmstoornissen, heeft acupunctuur duidelijke effecten. De volgende vraag is dan: hoe komt die werking nu eigenlijk tot stand? Daarbij kunnen de biochemici helpen. Die bestuderen de moleculaire veranderingen in cellen en weefsels. In de hersenen en het ruggenmerg zijn duidelijke veranderingen meetbaar na acupunctuur. Er worden bijvoorbeeld pijnstillende en andere stoffen aangemaakt, die een rol spelen bij de informatieoverdracht in de hersenen, zoals endorfine, dopamine of serotonine.[i],[ii],[iii] Er bestaat zelfs een ratmodel voor de ziekte van Parkinson, waarin schedelacupunctuur gegeven wordt en waarna het gehalte aan dopamine gemeten wordt in die delen van de hersenen die de bij Parkinson gestoord zijn. En wie schetst de verbazing, dat daar de hoeveelheid dopamine normaliseerde! Dat wil natuurlijk niet zeggen dat schedelacupunctuur werkt bij patiŽnten met de ziekte van Parkinson! Daarvoor moeten studies bij mensen gedaan worden. Maar dit soort dierexperimenten lichten wel een tipje van de sluier op over een mogelijk werkingsmechanisme van acupunctuur bij ParkinsonpatiŽnten.

Ook fysiologen hebben bijgedragen aan een beter begrip van de werking van acupunctuur. Er zijn diermodellen van stress: gestresste muizen, ratten en katten. Aan deze dieren kan de hartwerking voor en na acupunctuur bekeken worden. Acupunctuur blijkt bij de gestresste dieren, het overactieve, sympathische zenuwstelsel tot rust brengen en het parasympathische zenuwstelsel, dat zorgt voor opbouw en rust, gunstig te beÔnvloeden.

De ultieme test: de patiŽnt

Acupunctuur doet dus duidelijk iets in en met ons lichaam. Het is natuurlijk van belang om te onderzoeken of met deze acupunctuureffecten de patiŽnt ook beter wordt. Anders zou je kunnen zeggen dat acupunctuur wel werkt, maar het helpt nietÖ.Dat soort studies moet voldoen aan de moderne eisen van medisch wetenschappelijk onderzoek. Dat zijn geen eenvoudige eisen! Er moet bij acupunctuuronderzoek ook verder gekeken worden dan onze traditionele onderzoeksneus lang is. Want acupunctuur is geen pilletje dat zich eenvoudig laat testen. Het is een bijzondere vorm van behandelen, waarbij veel factoren een rol spelen. Aangepaste vormen van onderzoek zijn te bedenken om de effecten van acupunctuur bij zieke mensen te bestuderen. Dan kunnen we zien of het ten opzichte van normale behandeling leidt tot grotere patiŽntentevredenheid en of het kostenbesparend is.

Dat laatste is bij de explosie van kosten binnen de gezondheidszorg niet onbelangrijk. Uit het medische onderzoek van de laatste tijd is duidelijk geworden dat acupunctuur werkt bij veel verschillende aandoeningen: chronische nekpijn, chronische rugpijn, tenniselleboog, artrose van de knie, hartinfarct, lage rugpijn, migraine, tand- en kiespijn, misselijkheid en braken na operatie, bij moeilijke bevallingen en bij stuitligging van de baby in de baarmoeder.[iv] Verder helpt acupunctuur ook vaak om symptomen te verlichten bij allerlei chronische ziekten. Zo kan de patiŽnt vaak beter slapen en beter ontspannen, is minder moe en voelt meer energie. Daardoor ontstaat een betere kwaliteit van leven. Zelfs als acupunctuur wordt afgedaan als hocus-pocus en placebo (nepbehandeling), is het nog steeds zinvol vanwege de kostenbesparing en de vermindering van klachten. Steeds meer patiŽnten vragen er om. Voor medische studenten en aankomende huisartsen zou kennis van acupunctuur helpen, om de patiŽnt te steunen door een goed verwijsbeleid. Hopelijk zullen universiteiten in Nederland de aankomende arts hierover onderwijzen.

In dit boek zullen we een cocktail van acupunctuurbevindingen de revue laten passeren. Deze gegevens leiden tot de conclusie: acupunctuur is eerbiedwaardig oud, nog steeds modern en is het waard om breed ingezet te worden.

 

[i] Feng XJ et al. Electric acupuncture stimulating at the acupoints of the Du meridian of rabbits to affect dopamine of caudal nucleus and its metabolites, Journal of Science, 1978;23(5):314.

 

[ii] Mayer DJ. Antagonism of acupuncture analgesia in man by the narcotic antagonist naloxone. Brain Research, 1977;121:368.

 

[iii] Kim GC et al. 5-HT and Tryptophan in brain and acupuncture analgesia. Journal of Physiology, 1979;31(2):121.

 

[iv] Birch S, Keppel Hesselink JM, Jonkman FA, Hekker TA, Bos A. Clinical research on acupuncture. Part 1. What have reviews of the efficacy and safety of acupuncture told us so far? J. Altern. Complement. Med. 2004;10(3):468-80